Πέμπτη, 11 Φεβρουαρίου 2016

ΞΙΝΟΒΡΥΣΗ Ή ΞΥΝΟΒΡΥΣΗ, δ΄ μέρος


G//ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΟΘΕΝ

ΕΠΙ ΠΑΝΤΟΣ

CG-G-02-02-6-5

  ΞΙΝΟΒΡΥΣΗ Ή ΞΥΝΟΒΡΥΣΗ ;


δ΄ μέρος





ΞΥΝΟΒΡΥΣΗ

ΜΙΑ ΥΠΕΡΑΙΩΝΟΒΙΑ ΚΥΡΙΑ

Φωτο: Leonidas Anastasiou, επεξεργασία: Vaios Koutrintzes


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8



Αγαπητέ αναγνώστη, φτάσαμε στο τέλος. Λίγο πιο κάτω θα διαβάσεις το πόρισμά μου, όπως προέκυψε απ’ το παρόν προσχεδίασμα κάποιας μελλοντικής, πιο εμπεριστατωμένης, μελέτης, σχετικά με την προέλευση της ονομασίας της γενέτειρας μου, που μπορεί να είναι και το δικό σου χωριό. Να ’μαστε δηλαδή συγχωριανοί.
Δεν το κρύβω πως εκμεταλλεύτηκα την ευκαιρία και τάνυσα κάπως το περίγραμμα του αντικειμένου μου, φτάνοντάς το ως τον Ατλαντικό, γεωμετρικά, και ως την Προϊστορία, χρονικά. Αλλά το ’κανα, αφενός μεν, για να προσθέσω μια μυθιστορηματική νότα, επειδή γνωρίζω ότι στο διαδίκτυο τα μεγάλα κείμενα δεν έχουν τύχη εκτός αν προσελκύουν το ενδιαφέρον κι αφετέρου,
για να υφάνω ένα στέρεο καμβά ως υπόβαθρο της Πρότασής μου.
Έβλεπα, πάντοτε, με αιρετική διάθεση την ισχύουσα ή την κυριαρχούσα, εν τοιαύτη περιπτώσει, άποψη πως το όνομα του χωριού μου οφειλόταν στο (PH)1 της υγρής ουσίας (νερό + κάτι άλλο)2 μιας πηγής, που βρισκόταν αρκετά χιλιόμετρα μακριά από τα όρια του πολεοδομικού ιστού, μέσα σ’ ένα γούπατο, που δεν έχει καν το όνομά της, (θαρρώ πως λέγεται Βαθύ)3 , και έψαχνα την εναλλακτική, τη δική μου, πιο ορθά, πρόταση.
Φαντάζομαι ότι θα εκπλαγείτε με την εξήγηση που θα δώσω και για να προλάβω τις εύλογες απορίες σας κρίνω σκόπιμο να σας εκθέσω τα τελευταία επιχειρήματά μου. Αν και πιστεύω ότι ήδη το μάτι σας έχει σαρώσει τη σελίδα και έχει εντοπίσει... το «δολοφόνο».

Η αλλαγή του ονόματος έγινε όταν στα σχολεία τα αρχαία ελληνικά διδάσκονταν απ’ το πρωτότυπο και τα βιβλία ήταν γραμμένα στην καθαρεύουσα και η διδασκαλία από μετάφραση ήταν σχεδόν ποινικό αδίκημα. Ναι, δεν είναι υπερβολή. Σύρθηκαν στα δικαστήρια καθηγητές που δίδαξαν Όμηρο από τις μεταφράσεις των Πολυλά και Πάλλη. Είναι γνωστή η υπόθεση των «Αθεϊκών» του Βόλου, στην οποία ενέπλεξαν και τον Κώστα Βάρναλη που ήταν σχολάρχης στην Αργαλαστή!
Οι τότε μαθητές, παππούδες και γονείς μας (αλλά και η δική μου γενιά) μεγάλωσαν με την «Γραμματική» του Τζάρτζανου και το «Αναγνωστικό» του Ζούκη. Ήταν απόλυτα εξοικειωμένοι με τις αρχαίες λέξεις πολλοί δε και με τις Ομηρικές. Γενικά το μορφωτικό επίπεδο των κατοίκων ήταν υψηλό. Δε διακινδυνεύω μια σύγκριση με το σημερινό γιατί δεν πρόκειται για όμοια πράγματα. Όταν ήμουν στο Δημοτικό οι συζητήσεις στα καφενεία περιστρέφονταν γύρω από επιστημονικά και ιστορικά θέματα.

[Δε θα ξεχάσω μια συζήτηση που είχα με τον Αγησίλαο Διανελλάκη, που ούτε λίγο ούτε πολύ μου είπε πως η πλέον ώριμη συλλογή του Κώστα Βάρναλη ήταν: «Το φως που καίει» που την τύπωσε στην Αλεξάνδρεια (!) και τον Γιάννη Αναστασίου (τον πατέρα του Δημήτρη και παππού των: Γιάννη-Λεωνίδα) να λύνει σταυρόλεξα μέχρι να χτυπήσει η Ανάσταση! Θυμάμαι συγχωριανούς μου να παίζουν σκάκι στην ταράτσα του καφενείου του προαναφερόμενου. Ακόμα θυμάμαι την τρομάρα που πήρα, όταν ο Γιώργος ο Κουτσερής με ρώτησε αν ξέρω λέξη με οχτώ συλλαβές (!) Αν χτυπήσετε στην αναζήτηση του google και δείτε ποιες είναι θα καταλάβετε γιατί ακόμη ψάχνω να τη βρω. Τώρα που το καλοσκέφτομαι θα προτιμούσα να μου είχε βάλει να λύσω την εικασία του Ρίμαν. Αλήθεια ποιος από σας ξέρει το πραγματικό όνομα του Ρήγα Φεραίου; Δεν το λέω για να σας προσβάλλω, ούτε κι εγώ το ήξερα. Την ερώτηση μου την έκανε ένας ψαράς, ο Γιάννης Πανταζής, ένα βράδυ που έξω χιόνιζε και προσπαθούσαμε να ζεσταθούμε δίπλα στη μαντεμένια σόμπα, στο ίδιο καφενείο.]

Έτσι, λοιπόν, αν ήσουν μαθητής Γυμνασίου κι άκουγες σε μια συζήτηση να λέει κάποιος: «Βρύση ξυνή πάντων»3 θα καταλάβαινες πως αναφερόταν σε κάποια βρύση που ανήκε σ' όλους, μια κοινόχρηστη βρύση, δηλαδή μια ξυνή βρύση→ «ξυνόβρυση».
Η  βρύση της πλατείας του χωριού, ήταν ξυνή, σε αντιδιαστολή με τα πηγάδια που ήταν ιδιωτικά.

Δείτε τι σημαίνει το επίθετο ξυνός από την Ομηρική εποχή:

Ξυνός, ή , όν = κοινός, εις πολλούς ομού ανήκων, ή πάγκοινος
[Ομηρικόν Λεξικόν Ι.Πανταζίδου, εκδ. Ι. Σιδέρη, x.x.

Ξυνός, ή , όν = κοινός, ανήκων ή αρμόζων εις πάντας από κοινού, δημόσιος, καθολικός
[Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Ιωαν. Σταματάκου, εκδ. Βιβλιοπρομηθευτική, 1990

Ευχαριστώ όσους είχαν την υπομονή να φτάσουν μέχρι το τέλος. 
Κάθε κριτική, διόρθωση ή προσθήκη καλόδεκτη.

Το σχεδίασμα θα βελτιωθεί εν ευθέτω χρόνω εδώ:


θα προστεθεί η βιβλιογραφία και οι επεξηγήσεις των αστερίσκων, και, όταν καταστεί άρτιο, ενδεχομένως να τύχει κάποιας επίσημης δημοσίευσης.



© ΒΑΪΟΣ ΚΟΥΤΡΙΝΤΖΕΣ, 2016


Απαγορεύεται, ρητά, η αντιγραφή κι αναδημοσίευση του κειμένου ή μέρους του, μ' οποιοδήποτε τρόπο, αυτούσιου ή τροποποιημένου, χωρίς την έγκρισή μου [Ν.2121/1993 (25 Α΄)]






Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου