Τετάρτη, 10 Φεβρουαρίου 2016

ΞΙΝΟΒΡΥΣΗ Ή ΞΥΝΟΒΡΥΣΗ; γ΄ μέρος

G//ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΟΘΕΝ

ΕΠΙ ΠΑΝΤΟΣ

CG-G-02-02-6-4

[ 03 ]  ΞΙΝΟΒΡΥΣΗ Ή ΞΥΝΟΒΡΥΣΗ ;


γ΄ μέρος


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6





ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΟΙΚΙΣΤΕΣ, θα εντόπισαν, πρώτα το νερό ή τις ενδείξεις περί υπάρξεώς του (βούρλα, κλπ) και μετά εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Σε ποιο σημείο όμως, σε σχέση με τη σημερινή τοπιογραφία του χωριού; Τα αρχαία ονόματα των αντρών του χωριού δεν αναφέρθηκαν τυχαία, λίγο πιο πάνω. Τα πιο πολλά είναι  σε απόσταση αναπνοής απ’ τη βρύση της πλατείας. Που σημαίνει, κατά την ταπεινή μου γνώμη, ότι οι κτήτορες του χωριού έφτιαξαν τις όποιες κατοικίες τους ολόγυρα της βρύσης. Βοσκοί οι περισσότεροι (οι πολλές αχυρώνες το καταμαρτυρούν) ήξεραν να εκτιμούν την αξία του νερού. Γι’  αυτό βάλθηκαν να καθαρίσουν την πηγή.

Οι ντόπιοι γνωρίζετε πως γίνεται αυτό. Έσκαψαν λοιπόν μια σούδα ακολουθώντας το ίχνος του νερού και φτάνοντας στα δέκα μέτρα ανακάλυψαν πως το νερό ερχόταν από δύο κατευθύνσεις. Τις ακολούθησαν και βρήκαν τις φλέβες. Ακολούθως έχτισαν τα πρανή με πέτρες και διευθέτησαν τη ροή να γίνεται μέσα σ’ ένα χτιστό αυλάκι. Έπειτα, σκέπασαν τις σούδες με θολωτή οροφή μη ξεχνώντας να κατασκευάσουν δύο φρεάτια αναπνοής. Στο τέλος τακτοποίησαν την έξοδο.

Όλα αυτά δεν έγιναν σε μια μέρα, ούτε απ’ την ίδια γενιά, αλλά σίγουρα με τη σειρά που αναφέρθηκαν. Το έργο τελειοποιήθηκε αργότερα με την κατασκευή του κτίσματος που προφυλάσσει το στόμιο εξόδου του ύδατος, αλλά κι αυτούς που χρησιμοποιούν τη βρύση.
Στο ουζερί του Κων. Χαλευτήρα. Από αριστερά: Γιάννης Βαρσαμάς, Βάιος Κουτριντζές, Γιάννης Διανελλάκης, Κωνσταντίνος Χαλευτήρας, Κωνσταντίνος Μυγδαλιάς. Πίσω: Κυριαζής Κυριαζής,(?), Απόστολος Πάταγας

Σήμερα, κάτω από τα τσιμέντα της πλατείας υπάρχουν αυτές οι θολωτές στοές σε σχήμα Ύψιλον, εκ των οποίων η μία καταλήγει δίπλα στο πρώην καφενείο του Κων. Χαλευτήρα και η άλλη περνά δίπλα από το κατάστημα του Αθανασίου Γαλάνη και συνεχίζει προς το πρώην Κοινοτικό κατάστημα, όπου και σβήνει. 
Τα ίδια τσιμέντα κάλυψαν και τα φρεάτια ελέγχου, βάζοντας οριστικά την ταφόπλακα σ’ αυτό το μνημειώδες έργο.

[Σε επαφή με το ουζερί του Χαλευτήρα υπήρχε μια μικρή πηγή που έβγαζε τρεχούμενο νερό, πιθανόν από την ίδια φλέβα που κατεβαίνει στη βρύση. Δεν έχω ελέγξει αν υπάρχει σήμερα.]

Στις υπόγειες στοές έχω μπει και έχω φοβηθεί τα μάλα! Το έργο αυτό για την εποχή που πραγματοποιήθηκε θα φάνταζε όχι απλώς μεγάλο, αλλά έργο ζωής για τους κατοίκους.
Οι στοές έχουν επιμελή κατασκευή και εικάζω πως θα τις έφτιαξαν οι ίδιοι που ανήγειραν τα σπίτια: Ηπειρώτες χτίστες1.
Αγαπητέ αναγνώστη, αν έχεις αντιληφθεί, προσπαθώ να σου δώσω να καταλάβεις την εικόνα που θα παρουσίαζε η πλατεία (όποια μορφή και να είχε τότε) μ’ όλες αυτές τις τομές στο έδαφος, τις πέτρες και τα υλικά χτισίματος, τους μαστόρους και τους εργάτες που θα φωνασκούσαν και θα χαλούσαν τον κόσμο. Παρόμοιο δημόσιο τεχνικό έργο δεν έχει να παρουσιάσει το χωριό μας, ίσως και η ευρύτερη περιοχή, την ίδια εποχή.
Προσέξτε και σημειώστε τη λεπτομέρεια: η βρύση ήταν και είναι κοινόχρηστη, δηλαδή μπορούσε και μπορεί να πιεί νερό, να κάνει χρήση αυτού του φυσικού αγαθού, ο οποιοσδήποτε, οποτεδήποτε χωρίς να δώσει λογαριασμό σε κανένα. Μεγάλη υπόθεση για κείνες τις εποχές, ίσως και τις σημερινές.

[Εκτός αυτής της βρύσης στο χωριό υπάρχει και η «Κάτω βρύση», όπως προαναφέρθηκε, αλλά βρίσκεται χαμηλά και είναι σε τέτοια θέση που δεν μπορούν να κάνουν χρήση όλοι του νερού της. Άλλες δυο βρύσες η μία στην κορυφή του χωριού προς το ρέμα, σε μικρή απόσταση από την οικία του «Αντωνάκη», και η άλλη πίσω από την οικία του «Παναή», ήταν τοπικής σημασίας και εξυπηρετούσαν μεταγενέστερες «συνοικίες» του χωριού.]
Την ίδια εποχή που οργανώνεται το χωριό μας ανοίγονται και τα πηγάδια. Δεν είχαν όμως όλα τα σπίτια τέτοιας μορφής αυτονομία ύδρευσης. Άλλωστε το νερό των πηγαδιών ήταν αμφισβητούμενης καθαρότητας, καθότι στάσιμο, και δίπλα πολλάκις στο βόθρο του σπιτιού.

Η κοινόχρηστη βρύση, λοιπόν, αποτέλεσε αναμφισβήτητα για πολλές δεκαετίες, μετά την ίδρυση του χωριού τη βασική πηγή πόσιμου νερού για το σύνολο των κατοίκων. Εκεί μαζεύονταν οι γυναίκες και γέμιζαν με σειρά προτεραιότητας τα δοχεία τους και συζητούσαν.
Για να γίνει κατανοητό πόση μεγάλη αξία έδιναν στη βρύση αυτή, όταν κάποτε ο Β.Β. τόλμησε να καλύψει με πλάκες το αποχετευτικό αυλάκι  και να το οδηγήσει στη δεξαμενή του έγινε ο χαμός! Επιστρατεύτηκαν τσαπιά και δικέλια!
Αυτή λοιπόν η βρύση είναι το μοναδικό* σημείο αναφοράς που θα μπορούσε να δώσει τ’ όνομά της στο χωριό.

Μήπως το ’κανε και δεν το ξέρουμε;

Άντε και φτάνουμε στο τέλος.

Αλλά πρώτα πρέπει να ξεμπλέξουμε με τη «ξινόβρυση».


*μετά από σχετική συζήτηση με τον ξάδελφό μου Διανέλλο Διανελλάκη προέκυψε το στοιχείο ότι η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου είναι παλαιότερο κτίσμα των υπόγειων έργων ύδρευσης


ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7


ΑΣ ΜΕΤΑΦΕΡΘΟΥΜΕ ΝΟΕΡΑ στην πηγή «ξινόβρυση». Πού είχαμε μείνει; Μα εκεί που τα χέλια έφτασαν μετά το πολύχρονο ταξίδι τους και στάθηκαν να ξεκουραστούν. Ανέπνευσαν το καθαρό γλυκό νερό......Επ!..... ΄Ηδη, έγραψα δυο ανακρίβειες. Τι καθαρό και τι γλυκό, αφού είπαμε ότι είναι ξινό και μάλιστα αυτή η χαρακτηριστική ιδιότητα έδωσε το όνομα στο χωριό μας;  Τα χέλια (αυτού του είδους) αρέσκονται να ζουν στο γλυκό νερό, ν’ αναπνέουν καθαρό οξυγόνο. Σε όξινο περιβάλλον, απλώς, πεθαίνουν! Αλλά αυτά όχι μόνο δεν πέθαιναν, αντιθέτως έρχονταν απ’ την άκρη του κόσμου σ’ αυτό το σημείο.
Τι συμβαίνει λοιπόν;
ευρωπαϊκό χέλι, Πηγή: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

Για να μπορούσε η βρύση αυτή να ονοματίσει χωριό ολόκληρο έπρεπε να διαθέτει κάτι το πολύ χαρακτηριστικό ή μια άξιας λόγου «σύνδεση» με το χωριό. Επειδή υπήρχε αυτή η διάχυτη φημολογία περί του όξινου χαρακτήρα και της ενδεχόμενης εκμετάλλευσης της πηγής το νερό εστάλη στο Γενικό Χημείο του Κράτους. Οι πληροφορίες μου είναι πως.... άνθρακες ο θησαυρός. Το νερό έχει μια στιφάδα, αλλά τίποτε παραπάνω.
Αν το νερό είχε όξινο χαρακτήρα θα περιείχε εν διαλύσει κάποιο οξύ. Όμως το Γ.Χ.Κ. και τα... χέλια συμφώνησαν πως δεν έχει. Μια στιφάδα που γινόταν αισθητή με τη γεύση θα υπήρχε (δε θα αμφισβητήσουμε την κοινή γνώμη του χωριού) που θα οφειλόταν σε κάποιο πέτρωμα, που μάλλον ήταν ακίνδυνη.
Δεν ήταν, λοιπόν, η όξινη γεύση που χάρισε την ονομασία της στο χωριό.
Θα μπορούσα να σταματήσω εδώ, αλλά δε θέλω ν’ αφήσω τις οποιεσδήποτε υπόνοιες ότι παραβλέπω στοιχεία και πραγματικά γεγονότα.
Οι παλιοί που θυμούνται την περιοχή, όπως ήταν πριν ανοίξει ο δημόσιος δρόμος προς τη θάλασσα, θα έχουν στο μυαλό τους την εικόνα που παρουσίαζε το μέρος αυτό. Κατεβαίνοντας, λοιπόν, το μονοπάτι, φτάνοντας στο ρέμα,  αριστερά υπήρχε η πηγή που έβγαζε, η αλήθεια να λέγεται, πολύ νερό μέσα από ένα βράχο και από το έδαφος που «μπουρμπούλιζε». Το νερό αυτό χυνόταν στο παρακείμενο ρέμα και κατέληγε στη θάλασσα.
Παρ’ όλ’ αυτά η γύρω περιοχή δε λεγόταν «Ξινόβρυση»!

Για δείτε:

Νερατζιές → «Νεράτζι»
Κερασιές → «Κερασιά»
Ποτάμι → «Ποτάμι»
Μελανιά πέτρα → «Μελανή»
Ποτιστικά κτήματα → «Ποτιστικά»

Αν η πηγή ήταν τόσο σημαντική δε θα της έδινε τ’ όνομά της;  Και το ’δωσε στο χωριό κάποια χιλιόμετρα μακριά της;
Ο δρόμος, που οδηγούσε στην πηγή, δε χρησιμοποιούνταν συχνά, γιατί οι ντόπιοι προτιμούσαν το απέναντι μονοπάτι, που περνούσε από το «Μύλο του Βαρσαμά», δηλαδή δεν υπήρχε κάποια ιδιαίτερη συνδετική σχέση των δύο τοποθεσιών.

Και αν παραδεχτούμε ότι, όντως, το χωριό πήρε το όνομα της ομώνυμης πηγής, τότε γιατί σήμερα η πηγή παρουσιάζει εικόνα εγκατάλειψης;
Έχω, μάλιστα, την εντύπωση ότι το νερό «χάθηκε», μετά την κατασκευή της γέφυρας.
Και βέβαια, ποιος νοιάστηκε για τα χέλια; 
Κάποιοι θα καθίσουν στο «ουράνιο σκαμνί» γι’ αυτό το "έγκλημα"!

Η πηγή, αγαπητέ αναγνώστη, δεν παρουσίαζε κανένα ενδιαφέρον ή τέτοιας βαρύτητας ώστε, να σκεφτούν οι κάτοικοι, να την αποθανατίσουν στο όνομα του χωριού τους. 
Κι όταν βαφτίζεις κοιτάς, κοντά, στους συγγενείς κι όχι, μακριά, σε αγνώστους!

Κι αυτό έκαναν οι κάτοικοι του χωριού!


ΑΥΡΙΟ: ΤΟ ΤΕΛΟΣ


© ΒΑΪΟΣ ΚΟΥΤΡΙΝΤΖΕΣ, 2016

Απαγορεύεται, ρητά, η αντιγραφή κι αναδημοσίευση του κειμένου ή μέρους του, μ' οποιοδήποτε τρόπο, αυτούσιου ή τροποποιημένου, χωρίς την έγκρισή μου [Ν.2121/1993 (25 Α΄)]


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου